WYPRACOWANIE: Ocena polityki zagranicznej ostatnich Piastów

Uwzględniając międzynarodowe położenie Polski, porównaj metody prowadzenia i oceń efekty polityki zagranicznej Władysława Łokietka oraz Kazimierza Wielkiego.

           

 Okres panowania Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego przypadł na XIV wieku i byli oni ostatnimi władcami z dynastii Piastów zasiadającymi na polskim tronie. Ten czas był trudnym okresem konsolidacji polskich ziem po rozbiciu dzielnicowym oraz walk z umacniającymi się na ich granicach potęgami – Czechami, Zakonem Krzyżackim oraz Marchią Brandenburską. Obaj królowie musieli zmierzyć się z ich siłą, lecz zrobili to w inny sposób i osiągnęli różne efekty. W mojej pracy porównam oraz ocenię politykę zagraniczną ostatnich Piastów uwzględniając przede wszystkim międzynarodową sytuację geopolityczną w tamtych czasach. 

             Wraz z wstąpienie na tron Władysława Łokietka większość sąsiadów Polski była jej przeciwnikami. Na nieszczęście naszego kraju były to silne, dobrze rozwinięte państwa nastawione na podboje terytorialne. 

            Potęga czeska ukształtowała się na przełomie XII I XIII wieku, w wyniku słabości Rzeszy, której były częścią. Od wydania Złotej bulli Karola IV królowie czescy stali się elektorami cesarskimi. Dzięki kolonizacji, szlakom handlowym i leżącym na nich, rozwijającym się miastom oraz zasobom srebra dobrze rozwijała się gospodarka. Ta siła pozwoliła im na ekspansję – w okresie słabości cesarzy na wschód w stronę Austrii, a później na rozbite państwo polskie. 

            Powstanie Marchii Brandenburskiej również datuje się na przełom XII i XIII wieku. Jednym z książąt, który zyskał wtedy znaczenie i władzę był Albrecht Niedźwiedź. Dzięki podbojom na terenach słowiańskich utworzył Marchię, która z czasem zajmowała kolejne tereny polskie, zyskując Pomorze Zachodnie i części Wielkopolski. Tak samo jak inne państwo Brandenburgię wzmacniała kolonizacja, a także podbicie terenów nadbałtyckich. Prowadzono tam chrystianizację ze wsparciem Zakonu Kawalerów Mieczowych.

Na Pomorzu istniało Państwo Zakonu Krzyżackiego, funkcjonujące od XIII wieku. Zakon, powstały w Jerozolimie podczas wypraw krzyżowych, w wyniku ich klęski musiał znaleźć nowe miejsce w Europie. Ostatecznie został przyjęty przez Konrada Mazowieckiego, który nadał mu ziemię chełmińską w zmian za chrystianizację Prus. Te plemiona bałtyckie organizowały wyprawy łupieżcze na tereny polskie i były dla kraju zagrożeniem, które Krzyżacy mieli rozwiązać. Nastąpiła szybka ekspansja zakonu – podbili Prusy i przenieśli siedzibę zakonu do potężnego zamku w Malborku. Po połączeniu z Zakonem Kawalerów Mieczowych pod ich panowanie przeszły również Inflanty. Państwo umacniało się również dzięki napływowi niemieckich kolonizatorów oraz znakomite zarządzanie. Wkrótce zaczęli zagrażać Polsce, która nie widziała wcześniej w sąsiadach zagrożenia, organizując zbrojne wyprawy. 

            Władysław Łokietek był księciem kujawskim, wnukiem Konrada Mazowieckiego. Przed swoim panowaniem walczył o tron i zjednoczenie Polski pod swoim władaniem z królem Henrykiem Probusem, Henrykiem Głogowskim oraz władcami z czeskiej dynastii Przemyślidów - Wacławem II i Wacławem III. Po bezdzietnej śmierci tego ostatniego i końcu unii polsko-czeskiej Łokietek zyskał okazję by w końcu przejąć władzę – zjednoczył Wielkopolskę, Małopolskę, ziemię sieradzko-łęczycką, ale nie zdołał utrzymać Pomorza Gdańskiego. Te tereny był atakowane przez Brandenburczyków i nie mogąc sobie poradzić z ich najazdami, Władysław poprosił o pomoc Krzyżaków. Ci, przyszli na pomoc oblężonym terytorium, ale nie otrzymali za to zapłaty od księcia, któremu brakowało funduszów. Ich odpowiedzią było zajęcie połowy grodu, a do 1309 r. całego Pomorza Gdańskiego, odbierając Polsce jej najcenniejszy port. Na niczym spełzły próby polubownego rozwiązania tej sprawy przez sąd papieski. W 1320 r. Władysław Łokietek koronował się na króla, co było symbolicznym końcem rozbicia dzielnicowego Polski. W rzeczywistości poza jej granicami pozostawał Gdańsk, Mazowsze i Śląsk. W dodatku pretensje do przejętej przez nowego króla korony rościł jak następca Wacława III, Jan Luksemburczyk, władca Czech. Łokietek nie rozwiązał tego konfliktu, co doprowadziło do sprzymierzania się południowych sąsiadów z Krzyżakami. Doprowadziłoby to do ataku na Polskę z dwóch stron i bardzo prawdopodobnie klęski odnowionej monarchii. Królowi udało się temu zapobiec w bitwie pod Płowcami w 1331 r., która zakończyła się zbrojnym zwycięstwem Zakonu, ale taktycznym sukcesem Polaków. To starcie uniemożliwiło połączenie się sił Krzyżaków z czeskimi i doprowadziło do wycofania się ich do Torunia. Jednak w obliczu groźby tych konfliktów Władysław Łokietek musiał znaleźć sojuszników poza Węgrami Karola Andegaweńskiego, z którymi zawarł  także układ dynastyczny.  Podjął decyzję sprzymierzenia się z Litwą. Był to silny, ale pogański kraj – stało się to pretekstem dla Krzyżaków do ataku na chrześcijańską Polskę, która łamała religijne zasady. W wyniku tej wojny utraciliśmy Kujawy i ziemię dobrzyńską, a Polska została spustoszona przez Zakon. Wkrótce potem Łokietek zmarł pozostawiając władzę swojemu synowi, Kazimierzowi nazwanego potem Wielkim. 

            Kazimierz Wielki otrzymał we władanie państwo składające się z Małopolski, Wielkopolskiej i odgrodzonej od nich ziemi sieradzko-łęczyckiej, otoczone przez wrogie potęgi. Zdecydował się na pokojowe rozwiązanie konfliktów terytorialnych i dynastycznych, co nie wykluczało zdobywania nowych ziem. Starał się o rozwiązanie sporu z Czechami organizując zjazdy w Wyszechradzie. Na nich Jan Luksemburczyk zgodził się na odkupienie przez Kazimierza praw do polskiego tronu, a także pomoc Polsce w walce z Zakonem Krzyżackim w zamian za zrzeknięcie się praw polskiego króla do Śląska. W wyniku późniejszych konfliktów Kazimierz utracił Śląsk całkowicie na korzyść Czech, jednak ziemie te i tak w większości były pod czeskim panowaniem. By załagodzić konflikt z zakonem zawarł z nim pokój w Kaliszu, wykorzystując na swoją korzyść decyzję sądu papieskiego, który orzekł przeciwko Krzyżakom. W wyniku pokoju Polska odzyskała Kujawy i ziemię dobrzyńską, a Pomorze Gdańskie pozostało pod władaniem nieprzyjaciół. Kazimierz zostawił sobie jednak „furtkę”, która umożliwiłaby odzyskanie tych terenów w przyszłości, nazywając je „wieczystą jałmużną”. Jednocześnie tytułował się panem Pomorza, sugerując Krzyżakom, że jest prawowitym dziedzicem nadmorskich ziem. Ugruntowawszy konflikty na zachodzie Kazimierz Wielki zdecydował się na ekspansję na wschód. Po śmierci księcia Rusi Czerwonej tereny te zostały przyłączone do Polski w wyniku zapisu w jego testamencie. W tej sytuacji król Polski opanował Ruś aż po Podole, walcząc o nią z Litwinami. Piast kolejno włączał do swojego państwa mazowskie księstwa, które oddawały się pod lenne poddanie, a także zawierał sojusze z władcami Pomorza Zachodniego. Kazimierz Wielki zadbał również o sprawę sukcesji na polskim tronie zawierając układ dynastyczny z zaprzyjaźnionymi Węgrami, dzięki czemu po jego bezpotomnej śmierci rządy przejął Ludwik Węgierski z dynastii Andegawenów.

            Porównując politykę zagraniczną Władysława Łokietka i jego najmłodszego syna, Kazimierza Wielkiego, nie trudno zauważyć, że wybitniejszym politykiem okazał się ostatni Piast. Dokonał tego, czego Łokietkowi nie udało się osiągnąć – zawarł układy z zagrażającymi sąsiadami, dzięki czemu zyskał możliwość i środki by rozwijać państwo, wzmacniając je wewnętrznie i zewnętrznie. W zamian za to zdecydował się skierować ekspansję w stronę słabszych terenów wschodnich, których zdobywanie było bezpieczniejszym źródłem zysków. Jest to jednak przez niektórych historyków uznawane za jego błąd, ponieważ nie podjął walki o historycznie polski Śląsk oraz Pomorze Gdańskie. W obu tych przypadkach Kazimierz miał jednak plany by w przyszłości odzyskać te ziemie, zostawiając nawet ułatwiający to zapis w pokoju z Krzyżakami Jego kolejnym sukcesem było zapewnienie kontynuacji rządów dzięki układowi z Andegawenami, kontynuując sojusz zawarty przez jego ojca. 

Z drugiej strony Władysław Łokietek obejmując rządy musiał praktycznie od podstaw budować rozbite państwo i scalać jego ziemie. Gdyby nie jego wysiłki Polska pozostałaby rozbita lub zjednoczona pod obcym panowaniem. Mimo groźby ataku przez połączone siły czesko-krzyżackie udało mu się ominąć eskalacji konfliktu i stracił stosunkowo niewielkie ziemie. Z pewnością był władcą bardzo zdeterminowanym by zjednoczyć państwo i dzięki niemu Polska została odbudowana. Mimo, że Kazimierz Wielki odniósł w polityce zagranicznej większe sukcesy, jego ojciec również miał ogromny wkład w rozwój państwa.

Każdy władca, nawet kontynuując politykę swojego poprzednika, podejmuje inne kroki i decyduje się na inne metody. Kazimierz Wielki okazał się bardziej pragmatycznym i cechującym się realizmem politycznym władcą, dlatego jego osiągnięcia okazało się większe i bardziej trwałe. To jednak dzięki Władysławowi Łokietkowi, który przez ponad 20 lat dążył do uzyskania korony, mógł rządzić niezależnym krajem. Po koronacji w 1320 r. i sojuszu z Węgrami pozycja Polski umocniła się, a Kazimierz Wielki miał szansę zbudować silne państwo.